Lactose-intolerantie wordt vaak een “lactose-allergie” genoemd, maar strikt genomen is het geen allergie. Het lichaam kan melksuiker onvoldoende verteren, wat tot buikklachten leidt.
Allergie of intolerantie?
Bij lactose gaat het meestal om een intolerantie, niet om een allergie. Het verschil is belangrijk: bij een koemelkallergie reageert het afweersysteem op de eiwitten in melk, terwijl bij lactose-intolerantie het enzym lactase ontbreekt of tekortschiet dat nodig is om melksuiker (lactose) af te breken. De onverteerde lactose komt dan in de dikke darm terecht en veroorzaakt daar klachten. Betrouwbare Nederlandstalige uitleg geeft de Maag Lever Darm Stichting; zie ook ons overzicht van voedselallergieën voor het onderscheid met een echte allergie.
Symptomen
De klachten spelen zich vooral af in de buik: een opgeblazen gevoel, buikpijn, krampen, winderigheid en diarree. Ze ontstaan doorgaans een half uur tot enkele uren na het eten van lactosehoudende producten. Hoeveel iemand verdraagt, verschilt sterk: de een krijgt al klachten van een scheutje melk, de ander verdraagt een beperkte hoeveelheid zonder problemen. Anders dan bij een echte allergie ontstaan er geen huid- of luchtwegklachten en is er geen risico op een ernstige, acute reactie.
Harde, gerijpte kazen en gefermenteerde producten zoals yoghurt bevatten van nature minder lactose en worden vaak beter verdragen dan een glas melk. Veel mensen met lactose-intolerantie kunnen deze producten in bescheiden hoeveelheden zonder problemen eten.
Waarom lactose-intolerantie zo vaak voorkomt
De aanmaak van lactase is bij veel mensen na de kinderleeftijd van nature afgenomen — een normaal biologisch verschijnsel. Wereldwijd verdraagt een groot deel van de volwassenen lactose slechts beperkt, met sterke verschillen tussen bevolkingsgroepen. Naast deze aangeboren, geleidelijke vorm bestaat er een tijdelijke variant, bijvoorbeeld na een darminfectie, waarbij de lactase-productie zich vaak weer herstelt. Het onderscheid helpt te begrijpen waarom klachten kunnen wisselen in de tijd.
Dieet en alternatieven
De aanpak bestaat uit het beperken van lactose tot een niveau dat je verdraagt. Er is ruime keuze aan lactosevrije melk, kaas en yoghurt, en plantaardige dranken op basis van soja, haver of amandel. Ook zijn er lactase-tabletten die het ontbrekende enzym aanvullen bij een maaltijd. Omdat zuivel een belangrijke bron van calcium is, is het verstandig te letten op voldoende calcium uit andere bronnen, zoals verrijkte plantaardige dranken, groene groenten en noten. Een diëtist kan helpen om het dieet volwaardig te houden.
Wanneer naar de arts?
Aanhoudende buikklachten kunnen meerdere oorzaken hebben, van lactose-intolerantie tot prikkelbaredarmsyndroom of een echte allergie. Schrap daarom niet op eigen houtje hele voedingsgroepen, maar laat de klachten beoordelen. Een arts kan lactose-intolerantie bevestigen, bijvoorbeeld met een ademtest, en andere aandoeningen uitsluiten. Zo voorkom je onnodige beperkingen en tekorten, en weet je zeker waar de klachten vandaan komen.
Hoeveel lactose zit waarin?
Het lactosegehalte verschilt sterk per zuivelproduct, en dat verklaart waarom veel mensen niet álle zuivel hoeven te mijden. Een glas melk (200 milliliter) bevat ongeveer tien gram lactose. Yoghurt en kwark bevatten minder, doordat de melkzuurbacteriën een deel van de lactose al hebben afgebroken. Verse, jonge kaas bevat nog wat lactose, maar in oude, harde en gerijpte kazen zoals belegen kaas, Parmezaanse kaas en oude Goudse is die tijdens de rijping vrijwel volledig verdwenen — deze worden daarom door veel mensen met lactose-intolerantie goed verdragen. Boter bevat eveneens weinig lactose. Wie zijn eigen grens kent, kan zo vaak meer eten dan gedacht, zonder streng alles te schrappen.
Lactose-intolerantie vaststellen
Omdat de klachten — een opgeblazen buik, krampen, winderigheid, diarree — ook bij het prikkelbaredarmsyndroom en andere darmaandoeningen voorkomen, is een betrouwbare test nuttig. De meest gebruikte is de waterstof-ademtest: na het drinken van een lactoseoplossing wordt in de uitgeademde lucht gemeten of er extra waterstof vrijkomt, wat wijst op onverteerde lactose in de dikke darm. Daarnaast kan een arts een eliminatie- en herintroductiedieet adviseren, waarbij je lactose tijdelijk weglaat en daarna weer toevoegt om te zien of de klachten terugkeren. Zelf op de tast hele voedingsgroepen schrappen wordt afgeraden, omdat dat tot onnodige tekorten kan leiden.
