Antihistaminen zijn de bekendste medicijnen tegen allergische klachten. Ze remmen de werking van histamine, de stof die verantwoordelijk is voor jeuk, niezen en netelroos.
Wat is histamine?
Histamine is een stof die het lichaam zelf aanmaakt en die een rol speelt in de afweerreactie. Bij een allergie komt er te veel histamine vrij: het lichaam reageert op een onschuldige prikkel — pollen, huisstofmijt, een voedingsmiddel — alsof het een bedreiging is. Die histamine veroorzaakt de typische klachten: jeuk, roodheid, een loopneus, tranende ogen en zwelling. Antihistaminen grijpen precies op dit mechanisme in. Betrouwbare uitleg over medicijnen en hun gebruik staat bij Apotheek.nl, de publieksvoorlichting van apothekersorganisatie KNMP.
Hoe grijpen antihistaminen in?
Antihistaminen bezetten de receptoren waarop histamine normaal aangrijpt (de zogeheten H1-receptoren). Doordat de histamine zijn “slot” niet meer vindt, blijven de klachten uit of worden ze milder. Het middel bestrijdt dus niet de allergie zelf, maar onderdrukt de reactie. Daarom werken antihistaminen het beste als je ze inneemt vóór of zodra de klachten beginnen, bijvoorbeeld aan het begin van het hooikoortsseizoen.
Oude en nieuwe generatie
Er bestaan twee generaties. De oudere antihistaminen werken goed, maar veroorzaken vaak slaperigheid omdat ze de bloed-hersenbarrière passeren en dus de hersenen bereiken. De nieuwere, tweede generatie is zo ontworpen dat ze dat veel minder doen en daardoor overdag beter bruikbaar zijn. Voor de meeste allergieklachten gaat tegenwoordig de voorkeur uit naar de niet-slaapverwekkende variant. Sommige oudere middelen worden juist wél om hun slaapverwekkende bijwerking gebruikt, maar dat valt buiten de allergiebehandeling.
Slaapverwekkende antihistaminen kunnen de reactiesnelheid verminderen. Lees de bijsluiter en kies bij deelname aan het verkeer of het bedienen van machines bij voorkeur een niet-sederend middel van de tweede generatie.
Vormen en gebruik
Antihistaminen zijn er als tablet, drank, neusspray en oogdruppels. Tabletten werken door het hele lichaam, terwijl neussprays en oogdruppels gericht op de plek van de klacht werken en daardoor minder bijwerkingen geven. Veel antihistaminen zijn zonder recept bij drogist of apotheek verkrijgbaar, maar sterkere of gecombineerde middelen vereisen soms een voorschrift. Bij twijfel over de juiste keuze, over combinaties met andere medicijnen of over gebruik tijdens zwangerschap is een apotheker of huisarts het aanspreekpunt.
Grenzen van antihistaminen
Antihistaminen verlichten milde tot matige klachten, maar zijn niet voor elke situatie voldoende. Bij een ernstige, levensbedreigende allergische reactie (anafylaxie) is adrenaline via een auto-injector de eerste behandeling, niet een antihistamine. Ook bij hardnekkige of jaarrond aanhoudende klachten kan een arts aanvullende of andere behandelingen voorstellen, zoals een corticosteroïd-neusspray of immunotherapie. Meer achtergrond over de verschillende allergieën staat in ons overzicht van allergieën.
Bekende werkzame stoffen
Achter de merknamen op de drogisterijplank gaan enkele werkzame stoffen schuil. Tot de tweede generatie, die overdag goed bruikbaar is, horen onder meer cetirizine, loratadine, fexofenadine, levocetirizine en desloratadine; cetirizine en loratadine zijn in Nederland zonder recept verkrijgbaar. De oudere, sterker slaapverwekkende eerste generatie omvat stoffen als difenhydramine en clemastine. Voor de neus bestaat daarnaast een lokaal werkende variant, azelastine, die als neusspray binnen minuten effect geeft. De keuze hangt af van de klacht: een tablet werkt door het hele lichaam en is handig bij niezen, jeuk en tranende ogen tegelijk, terwijl een neusspray of oogdruppel gericht op één plek werkt met minder kans op bijwerkingen.
Bijwerkingen en aandachtspunten
De tweede generatie geeft doorgaans weinig bijwerkingen, maar ook daar komen soms hoofdpijn, een droge mond of lichte sufheid voor. Alcohol versterkt de sufheid, vooral in combinatie met een eerste-generatiemiddel. Ouderen zijn gevoeliger voor de verdovende werking van de oudere types, en bij aandoeningen zoals een nauwe-kamerhoekglaucoom of een vergrote prostaat is voorzichtigheid geboden met bepaalde antihistaminica. Wie andere medicijnen gebruikt, zwanger is of borstvoeding geeft, overlegt daarom het beste met de apotheker of huisarts voordat hij een middel kiest. Zij kunnen ook beoordelen of langdurig, dagelijks gebruik in een specifieke situatie verstandig is.
